اينكه آنهايى كه معنى آزادى را فهميدند و لذت آزادى را چشيدند براى حفظ آزادى خويش از مال و جان و اولاد خود مىگذرند و در موقع جهاد فى سبيل اللّه بهم پيش‌دستى مىكنند يعنى مىدانند كه آزادى چنان گرانبهاست كه او را جز به نقد حيات به چيز ديگرى نمىتوان خريد ، حضرت سيد الشهدا عليه السلام مىفرمايد : الا و ان الدعى بن الدعى قد ركز بين اثنتين القتلة و الذلة و هيهات منا الذلة ابى اللّه ذلك لنا و رسوله و جدود طابت و حجور طهرت . حكيمى مىگويد آزادى و حب وطن توأم زاييده مىشوند يعنى هرجا آزادى نيست حب وطن نيست چگونه كه اشخاص بىاولاد از درجه مهر پدرى بيخبرند ملت غير آزاد نيز از محبت وطن بىخبرند . سؤال و جوابى ميان اين بنده و يك نفر جوان باغيرت شده بهتر است كه در جريدهء مقدسه درج فرماييد سؤال كرد آيا در اين حال كه نسيم بيدارى در ايران [ وزيده ] و اهالى بالنسبه هشيار گرديده همه اهل غيرت مردم را ترغيب مىكنند به طرف شرف ، بهتر است آنچه موافق شرف است نسبت به هرطبقه و جماعت آن را تصريحا بگويند و بنويسند . بسيار مردم مىدانند بايد كارى كنند و نمى - دانند كه چه بايد كنند . گفتم بلى راست مىفرماييد حالت اغلب مردم الان شبيه است به كسى كه در خواب عميق بوده و يك‌دفعه به ضرب لگد سخت بيدار شده مىبيند چندين دزد مىخواهند همه چيز او را ببرند و اين بيدار شده مضطرب الحال و پريشان‌حواس مىخواهد كارى كند ، نمىداند چكند . اول فريادى مىزند ، ديگران هم بيدار شده بيهشانه مىدوند ، و به استقامت و تأمل راه نمى - روند تا حواس جمع شده به تدابير ، راه دزد بگيرى را بطور عقل پيش بگيرند . حالا بايد با تأمل و تأنى راه درك شرف و نجات و عزت و حياة را به يكديگر بنماييم . اما درك شرف اعلى براى ذات اقدس اعليحضرت شهريارى خلد اللّه از آن بالاتر متصور نيست كه فرمودند اولين شرف و عزت و قدرت و نام نيك و افتخار اعطاى عدالت بر رعيت ، و معيت با مشورت ، و القاء اتحاد تام ميان عقلاى ملت و رجال دولت ، و توجه به ترتيب ادارات ، و اصلاح امور ، و سپردن كارها به اهل ، و اجتناب از حركات هزل و مخارج بيهوده ، و ملاحظهء صرفه در امور و اشتغال به رفع نقايص و تمركز همت بزنده كردن اين مملكت قريب به احتضار كه همه را اين ذات مقدس داراست و چه نام بزرگى در سرلوحهء حياة جديد ايران يادگار براى آيندگان در ميان عالميان مثل ميكادو و بالاتر از اين خواهند گذاشت . اما شرف وزراء واضح است . ملاحظه بايد كنند كه دولت عليه مقام ايشان را به جايى برده كه رشتهء حيات اين دولت و رفاهيت چندين كرور رعيت و بقاى مملكت را به دست ايشان سپرده ، به راه انصاف هواى نفس و غرض شخصى را ترك كرده بطور جد به عوض اخذ شرف و افتخار اقدام به كار كنند نه مثل سابقها با اخذ عوض از جريمه